De Afrikaanse poezie in 1000 en enige gedichten

Zuid-Afrika mag weer. Na een selectieve verontwaardiging over geschonden mensenrechten van tientallen jaren, komt er ook weer ruimte voorde Zuid-Afrikaanse literatuur. De vuistdikke bloemlezing van Komrij, die zijn sporen als bloemlezer in de Nederlandse poëzie vanaf de middeleeuwen tot heden al heeft verdiend, is daarvan een duidelijk bewijs. Een kleine 1 100 pagina's poëzie uit Zuid-Afrika: een uitgebreider bloemlezing bestaat er niet. Als er één land is waarmee Nederland, en wel in het bijzonder het protestants-christelijk volksdeel, verbonden is, dan is het toch wel Zuid-Afrika. De taaiverwantschap is evident: het Zuid-Afrikaans ontwikkelde zich uit het zogenaamde Kaaps-HoUands, dat terugging op het 17e-eeuwse Hol- lantlse dialect, van de Hollandse kolonisten - in 1652 werd aan de Kaap een verversingsstation gesticht, bemand door Hollanders - en zich vermengde met het Hottentots-Hollands, dat gesproken werd door de inlandse bevolking en ook door de kolonisten in hun contact met de slaven en de nietblanken. Zo ontstond een taal met een eenvoudig flexie-en buigingssysteem. Het begon als spreektaal, die pas veel later (eind 19e eeuw) de formele schrijftaal werd. Heel lang zijn de Zuid-Afrikaners hel Nederlands als schrijftaal - en ook op de kansel en achter de katheder - trouw gebleven, al werd het nauwelijks meer gesproken. De bloemlezing maakt dit goed zichtbaar: op de eerste 200 pagina's komt men heel wat Zuid-Afrikaanse gedichten tegen die geschreven zijn in het Nederlands of een Nederlands dat hooguit een tikkeltje is verschoven. Zuid-Afrika wordt in de bundel niet alleen opgeroepen door de taal, maar ook door het landschap dat bij vele dichters een rol speelt. Zoals in 'Winternag' (Winternacht) van Eugene N. Marais (1X71-1936), waarvan ik de eerste regels citeer: O koud is die windjie en skraal. En blink in die dof-lig en kaal, so wyd as die Heer se genade, lê die velde in sterlig en skade. Een prachtig beeld: de velden in sterrenlicht en schaduw zijn zo wijd als Gods genade! Komrij heeft een mooie bloemlezing samengesteld. Hij ziet het als een daad van eenvoudige rechtvaardigheid: Zuid-Afrika heeft vele dichters en dichteressen voortgebracht met werk van niveau, maar door de 'politiek' zijn de taal en de poëzie die 'de ziel is van de taal' vele decennia 'deerlijk mishandeld". We komen onder anderen tegen: Jan Celliers, J.D. duToit (=Totius. die vooral bekend werd door zijn psalmberijming), Elisabeth Eybers, Jepete (=J.P. Toerien, aan wie 'Sarie Marais" wordt toegeschreven), Olga Kirsch. Antjie Krog, Louis Leipoldt, N.P. van Wyk Louw, D.F. Malherbe, D.J. Opperman, en verder nog een aantal verzen van anonieme dichters. De bloemlezing is chronologisch opgesteld: de plaats van opname wordt bepaald door het geboortejaar van de dichter. Men kan er dus geen overzicht uit destilleren van stromingen of groeperingen. Het eerste gedicht stamt uit 1652 (van J.J. Wissink) en het laatste is van Marthi Louwrens (geb. 1969).